Cuộc họp trực tuyến giữa lãnh đạo hai Viện Hàn lâm VAST và NASB
Mở đầu cuộc họp, GS.TS. Trần Hồng Thái, Chủ tịch VAST nhấn mạnh Việt Nam và Belarus là hai quốc gia có quan hệ hữu nghị truyền thống tốt đẹp, trong đó khoa học và công nghệ luôn là một trong những lĩnh vực hợp tác có chiều sâu và mang tính kết nối lâu dài giữa hai nước. Theo GS.TS. Trần Hồng Thái, trong bối cảnh thế giới đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo, các Viện Hàn lâm quốc gia không chỉ còn giữ vai trò là trung tâm nghiên cứu khoa học mà ngày càng trở thành lực lượng nòng cốt tham gia hoạch định chiến lược phát triển và nâng cao năng lực công nghệ quốc gia.
Chủ tịch VAST cho biết Việt Nam hiện đang triển khai mạnh mẽ Nghị quyết số 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó xác định khoa học và công nghệ là động lực then chốt cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Đồng thời, Nghị quyết số 59 về hội nhập quốc tế cũng mở ra yêu cầu mới đối với các tổ chức khoa học quốc gia trong việc tăng cường hợp tác quốc tế, tiếp cận các công nghệ chiến lược và tham gia sâu hơn vào mạng lưới khoa học toàn cầu. Trong bối cảnh đó, từ ngày 01/4/2026, VAST chính thức hoạt động theo mô hình đơn vị sự nghiệp trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam với vai trò và trách nhiệm lớn hơn trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ chiến lược, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và tư vấn chính sách khoa học công nghệ cho Đảng và Nhà nước.
GS.TS. Trần Hồng Thái đồng thời bày tỏ sự quan tâm đặc biệt của VAST đối với những định hướng đổi mới đang được NASB triển khai dưới sự lãnh đạo của GS. Vladimir Karanik. Theo Chủ tịch VAST, những quan điểm được Tổng thống Aleksandr Lukashenko nhấn mạnh khi bổ nhiệm GS. Karanik về việc nâng cao vai trò của khoa học đối với phát triển kinh tế - xã hội, phát triển công nghệ quốc gia và phát huy nội lực khoa học công nghệ có nhiều điểm tương đồng với định hướng phát triển khoa học và công nghệ hiện nay của Việt Nam.
GS.TS. Trần Hồng Thái và GS. Vladimir Karanik tại cuộc họp
Phát biểu tại cuộc họp, GS. Vladimir Karanik khẳng định Việt Nam luôn là một trong những đối tác khoa học truyền thống và quan trọng nhất của NASB. Theo ông, qua nhiều thập kỷ hợp tác, các nhà khoa học và tổ chức nghiên cứu của hai bên đã xây dựng được những mối liên kết bền vững, hình thành các cơ chế hợp tác hiệu quả và tạo ra nhiều kết quả nghiên cứu có giá trị. Chủ tịch NASB đặc biệt đánh giá cao vai trò của Liên hiệp các Viện Hàn lâm Khoa học Thế giới (International Association of Academies of Sciences - IAAS) trong việc kết nối các Viện Hàn lâm trong không gian Á - Âu, đồng thời ghi nhận sự tham gia tích cực của VAST trong các hoạt động của IAAS trong nhiều năm qua. Đáng chú ý, GS. Karanik nhấn mạnh định hướng tăng cường hiệu quả hoạt động thực chất của các cơ chế hợp tác hiện có giữa hai Viện Hàn lâm như các phòng thí nghiệm chung, trung tâm chuyển giao công nghệ và các chương trình nghiên cứu song phương. Theo ông, việc phát triển các cấu trúc hợp tác mới cần gắn với các hoạt động nghiên cứu thực chất và các mục tiêu khoa học công nghệ cụ thể.
Tiếp nối các nội dung trao đổi, GS. Aleksandr Trukhanov, Phó Chủ tịch NASB cũng như Chủ tịch Quỹ Nghiên cứu cơ bản Belarus GS. Dainenko đã trình bày tổng quan về các cơ chế hợp tác hiện có giữa NASB và VAST, bao gồm hệ thống các phòng thí nghiệm chung, Trung tâm chuyển giao công nghệ Việt Nam - Belarus và các chương trình tài trợ nghiên cứu song phương được triển khai thường niên từ năm 2020 đến nay với hơn 120 dự án nghiên cứu chung đã được triển khai thông qua các chương trình hợp tác giữa Quỹ Nghiên cứu cơ bản Belarus và VAST, tập trung vào các lĩnh vực như công nghệ sinh học, sinh thái, vật liệu mới, vật lý, quang học, UAV và công nghệ ứng dụng. Phó Chủ tịch NASB đề xuất hai bên tăng cường rà soát và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ chế hợp tác hiện có; thường xuyên tổ chức các seminar chuyên đề trực tuyến để hình thành các đề xuất nghiên cứu chung; xây dựng lộ trình hợp tác dài hạn giữa hai Viện Hàn lâm; đồng thời thúc đẩy mạnh hơn sự tham gia của VAST trong các hoạt động của IAAS. Tiếp tục làm rõ hơn những nội dung hợp tác cụ thể, GS.TS. Chu Hoàng Hà, Phó Chủ tịch VAST cho biết VAST hiện đang tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược và nghiên cứu liên ngành như trí tuệ nhân tạo, công nghệ sinh học, vật liệu tiên tiến, công nghệ không gian, UAV và dữ liệu số. Theo GS.TS. Chu Hoàng Hà, nhiều lĩnh vực ưu tiên của NASB có sự tương đồng rất lớn với định hướng phát triển hiện nay của VAST, mở ra tiềm năng hình thành các nhóm nghiên cứu chiến lược chung và các nền tảng hợp tác dài hạn giữa hai bên.

Điểm cầu tại Viện Hàn lâm
Đặc biệt, phía VAST hoàn toàn đồng tình với quan điểm của NASB rằng trọng tâm của giai đoạn tới không phải là thành lập thêm quá nhiều cấu trúc hợp tác mới mà là nâng cao hiệu quả hoạt động thực chất của các nền tảng hợp tác hiện có thông qua các chương trình nghiên cứu dài hạn, các seminar chuyên đề, trao đổi nhà khoa học trẻ và các cơ chế tài trợ nghiên cứu linh hoạt hơn. VAST cũng chia sẻ về việc thành lập Quỹ Phát triển Khoa học và Công nghệ nhằm tạo cơ chế chủ động hơn cho các nghiên cứu chiến lược và hợp tác quốc tế. Một điểm đáng chú ý trong cuộc họp là cả hai bên đều nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực khoa học trẻ trong giai đoạn phát triển mới. Hai Viện Hàn lâm thống nhất cho rằng việc phát triển các nhóm nghiên cứu trẻ, chương trình postdoc và các cơ chế trao đổi nhà khoa học thông qua các trường Đại học và Viện nghiên cứu trực thuộc sẽ là một trong những nền tảng quan trọng cho hợp tác lâu dài giữa VAST và NASB trong tương lai.
Những kết quả hợp tác đã có giữa VAST và NASB cũng như định hướng tương lai trong phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của hai Viện Hàn lâm đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ Ngài Vladimir Borovikov, Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Cộng hòa Belarus tại Việt Nam. Đại sứ Vladimir Borovikov đánh giá cao vai trò của hợp tác khoa học và công nghệ trong quan hệ hữu nghị truyền thống giữa Belarus và Việt Nam và nhấn mạnh trong bối cảnh quan hệ song phương tiếp tục được củng cố và phát triển, hợp tác giữa VAST và NASB không chỉ góp phần thúc đẩy hợp tác khoa học giữa hai nước mà còn phản ánh mức độ tin cậy chính trị và sự gắn bó lâu dài giữa hai quốc gia. Theo Đại sứ, những quan điểm gần đây của Tổng Bí thư Tô Lâm về việc coi khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực phát triển quốc gia có nhiều điểm tương đồng với định hướng mà Tổng thống Aleksandr Lukashenko đang thúc đẩy tại Belarus nhằm nâng cao vai trò của khoa học trong phát triển kinh tế - xã hội và tăng cường năng lực công nghệ quốc gia. Đại sứ bày tỏ tin tưởng rằng chính sự tương đồng trong tư duy phát triển này sẽ tạo nền tảng thuận lợi để hợp tác giữa VAST và NASB tiếp tục phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

VAST và NASB kỳ vọng nâng tầm quan hệ hợp tác truyền thống thành đối tác chiến lược, gắn liền với đổi mới sáng tạo và tự chủ công nghệ quốc gia
Cuộc họp diễn ra trong không khí cởi mở, thực chất và hiệu quả đã cho thấy quyết tâm của cả VAST và NASB trong việc chuyển quan hệ hợp tác khoa học truyền thống sang mô hình hợp tác chiến lược gắn với đổi mới sáng tạo, công nghệ chiến lược và năng lực tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia. Trong bối cảnh khoa học và công nghệ ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, cuộc trao đổi giữa lãnh đạo hai Viện Hàn lâm cho thấy cả Việt Nam và Belarus đều đang hướng tới một mô hình phát triển mới, trong đó khoa học không chỉ tạo ra tri thức mà còn trực tiếp đóng góp vào phát triển đất nước và nâng cao vị thế quốc gia trong kỷ nguyên công nghệ mới.

Chụp hình lưu niệm cuối cuộc họp
Nguồn: Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam